Η τεκτονική δραστηριότητα έγκειται στην κίνηση μεγάλων τμημάτων του στερεού φλοιού ενός πλανήτη, υπό την επίδραση δυνάμεων, πού προέρχονται από το εσωτερικό του.
Στην περίπτωση της Γης, η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών, είτε τις οδηγεί σε σύγκρουση, οπότε δημιουργούνται μεγάλες οροσειρές, όπως τα Ιμαλάϊα, ή τα Βραχώδη Όρη, είτε τις απομακρύνει επιτρέποντας την δημιουργία μεγάλων λεκανών, όπως η λεκάνη, πού φιλοξενεί τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Στην περίπτωση του Άρη όμως, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι είχε τεκτονική λιθοσφαιρικών πλακών στην αρχέγονη ιστορία του, ότι βλέπουμε σήμερα απλώς οφείλεται στην επίδραση της βαρύτητας. Γιά παράδειγμα, το βάρος των γιγαντιαίων ηφαιστείων στην Θαρσίς πιέζοντας τον στερεό φλοιό πρός τα κάτω, τον κάμπτει και τον σπάει. Μικρές οροσειρές υψώνονται εκεί πού υπάρχουν συσσωρεύσεις λάβας ή ιζημάτων, πού πιέζουν πρός τα κάτω και θρυματίζουν τα επιφανειακά στρώματα του στερεού φλοιού. Το νερό ή η λάβα, καθώς ανέρχονται μέσα στον στερεό φλοιό, μπορούν ν’ ανοίξουν το έδαφος, δημιουργώντας μακρές σχισμές. Στην περίπτωση των μετεωρικών κτυπημάτων, το έδαφος βυθίζεται κι αναπηδά ανταποκρινόμενο στην δύναμη του κτυπήματος.
Καίρια Ερωτήματα
Η ουσία στις τεκτονικές διεργασίες είναι να κατανοήσουμε τις δυνάμεις, πού παραμορφώνουν και σπάνε τα πετρώματα. Και το πρώτο βήμα προς την κατανόηση αυτή είναι η ακριβής μέτρηση του πως και πότε ένα πέτρωμα παραμορφώνεται. Μιά σκέψη είναι ότι στον Άρη, η τεκτονική δράση σε πλανητική κλίμακα πρέπει να σχετίζεται με το φοβερό βάρος, πού ασκεί στον στερεό φλοιό το ηφαίστειο του Ολύμπου μαζί με τ’ άλλα ηφαίστεια της Θαρσίς. Αυτή η ιδέα όμως οδηγεί σε συγκεκριμένες προβλέψεις ως προς τον προσανατολισμό των παραμορφώσεων. Έτσι περιμένουμε ότι οι ρωγμές θα πρέπει να κατευθύνονται ακτινικά ως προς το κέντρο της μεγάλης αυτής έξαρσης, ενώ οι πτυχώσεις ή οι οροσειρές θα πρέπει να την κυκλώνουν ομόκεντρα.
Μιά άλλη βασική ερώτηση αφορά στο αν οι ρωγμώσεις, πού παρατηρούμε σε διάφορα σημεία στην επιφάνεια του Άρη είναι το αποτέλεσμα ανοδικών κινήσεων μάγματος, ή αν δημιουργήθηκαν αυτές πρώτα με κάποιον τρόπο και το μάγμα απλώς εκμεταλλεύεται αυτά τα αδύνατα σημεία.
Τέλος ο τρόπος με τον οποίο ένα πέτρωμα παραμορφώνεται και τελικά σπάει, μας λέει πολλά γιά την ίδια του την φύση: Γιά παράδειγμα τα ιζηματογενή πετρώματα παραμορφώνονται ευκολότερα από τα σκληρά ηφαιστειογενή, πού τείνουν να σπάνε εύκολα.
Ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά γιά το HiRISE
Επειδή το πρόγραμμα HiRISE επικεντρώνεται στις λεπτομέρειες στις μικρές αποστάσεις, δεν είναι το καταλληλότερο γιά την έρευνα χαρακτηριστικών, πού συνήθως έχουν πλανητική κλίμακα. Αντιθέτως, τα δεδομένα από το υψομετρικό laser του Mars Orbiter (MOLA), με την βοήθεια των οποίων κατασκευάζονται οι τοπογραφικοί χάρτες, είναι τα ιδανικά, γιά την περίπτωση, εργαλεία. Είναι αυτά, πού μας παρέχουν την “γενική εικόνα” του πλανήτη. Παρ’ όλα αυτά, το πρόγραμμα HiRISE με την ικανότητά του να μετρά τις παραμορφώσεις των πετρωμάτωνμε άνευ προηγουμένου ακρίβεια, συνεισφέρει κι αυτό στην μελέτη της τεκτονικής δραστηριότητας. Όχι μόνο μπορούμε να μετρήσουμε το ποσό της στρέβλωσης ή της ολίσθησης, αλλά μπορούμε να παρακολουθούμε πολύ λεπτές στρώσεις κατά μήκος των ζωνών παραμόρφωσης. Επίσης, όσο λεπτομερέστερη άποψη έχουμε, τόσο πιό εύκολα μπορούμε να δούμε, πως διαφορετικές ρωγμές και εξάρσεις διασταυρώνονται μεταξύ τους κι έτσι να διακρίνουμε την σειρά με την ποία δρούν διαφορετικού είδους δυνάμεις.
|
|
