“Καταπτώσεις” είναι ένας γεωλογικός όρος, πού δηλώνει την προς τα κάτω κίνηση βράχων και χώματος, εξ αιτίας της επίδρασης της βαρύτητος. Ένας από τους πλέον κοινούς
τύπους καταπτώσεων εδώ στην Γη είναι οι κατολισθήσεις, αλλά οι καταπτώσεις περιλαμβάνουν επίσης τις πτώσεις των βράχων, τις ροές εδαφών, τον ερπυσμό του εδάφους και τις
χιονοστιβάδες.
Οι κατολισθήσεις, ή οι άλλες μορφές καταπτώσεων, απαιτούν κάποιο είδος πυροδοτικού μηχανισμού, πού θα προκαλέσει το έναυσμα της κίνησης υπό την επίδραση της βαρύτητος.
Μερικοί από τους μηχανισμούς αυτούς περιλαμβάνουν την διόγκωση των πετρωμάτων και την δημιουργία ρωγμών, με την διαδικασία ψύξης-θέρμανσης, την αύξηση της πιέσεως εξ αιτίας
της παρουσίας νερού μεταξύ των πόρων του χώματος, την υπονόμευση, ή και αφαίρεση υλικού με μεγάλο συντελεστή τριβής, πού τυχαίνει να συγκρατεί υπερκείμενα στρώματα και
ισχυρές δονήσεις, είτε άνωθεν (π.χ. μετεωρικό κτύπημα), είτε κάτωθεν (π.χ. ηφαιστειακή έκρηξη, σεισμός).
Στον Άρη, δύο από τις συχνότερα συναντόμενες περιπτώσεις καταπτώσεων, είναι οι κατολισθήσεις και οι “χιονοστιβάδες” άμμου (γνωστές με τον όρο “ραβδώσεις πλαγιών”).
Μερικές από τις θεαματικότερες κατολισθήσεις σ’ όλο το ηλιακό σύστημα έχουν συμβεί στο μεγάλο σύμλεγμα φαραγγιών (canyons), υπό το γενικό όνομα “Κοιλάδα του Mariner”
(Valles Marineris). (Ονομάστηκε έτσι, προς τιμήν της αποστολής Mariner IX το 1971, πού απεκάλυψε την ύπαρξή της). Φυσικά, επιδεικνύουν πολλά από τα κλασσικά
χαρακτηριστικά των Γήινων κατολισθήσεων, μόνο πού το μέγεθός τους είναι εκτός κλίμακας! Αυτά τα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν το ημικυκλικό κύριο φρύδι στην κεφαλή της
κατολίσθησης, μιά λοφώδη (δηλ. ακανόνιστη), ή αδρή επιφάνεια στο άνω μέρος των αποθέσεων, κορυφογραμμές παράλληλες με την κατεύθυνση της ροής, στο μέσον των
αποθέσεων και ένα λοβώδες εξωτερικό όριο (πόδι της κατολίσθησης) με ικανό πάχος (δηλ. δεκάδες έως εκατοντάδες μέτρα). Οι “χιονοστιβάδες” σκόνης είναι συχνές στην απότομη
πλευρά των θινών, στο εσωτερικό τοίχωμα κρατήρων, στις πλαγές τραπεζοειδών ορέων και στις οφρύες των φαραγγιών. Οι ραβδώσεις πιστεύουμε οτι συμβαίνουν όταν σκόνη μαζί
με πετραδάκια αρχίζουν να κινούνται στην επιφάνεια κάποιας πλαγιάς, εξ αιτίας της εξάχνωσης λεπτού στρώματος πάχνης νερού, ή από την υπερβολική κλίση πλαγιών
τοπικά σε αιολικές αποθέσεις.
Καίριες ερωτήσεις σ’αυτό το Θέμα
- Ποιός είναι ο τρέχων και ποιός ο παρελθοντικός ρυθμός καταπτώσεων στα διάφορα είδη εδαφών του Άρη;
- Ποιά η προέλευση και ποιά η ηλικία των ανοικτόχρωμων καί σκοτεινόχρωμων αιολικών σχηματισμών;
- Μήπως οι ραβδώσεις πλαγιών έχουν το νερό σαν πυροδοτικό μηχανισμό και μήπως το νερό συμβάλλει στην περαιτέρω κατηφορική τους κίνηση;
- Τι πυροδοτεί τις μεγάλες κατολισθήσεις; (Αρειανοί σεισμοί, τεκτονικά προκαλούμενη μεγάλη κλίση σε πλαγιά, υδάτινη ή αιολική υπονόμευση μιάς πλαγιάς,
εξασθένιση των υλικών από υδροθερμική, φυσική, ή χημική αποσάθρωση;)
- Μπορεί ένα είδος κατάπτωσης να διακριθεί από ένα άλλο με βάση την συχνότητα και την κατανομή των βράχων;
Ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά ορατά στην κλίμακα του HiRISE
Βράχοι: Τα μεγέθη, τα σχήματα, η διαλογή, τα χρώματα και η κατανομή των βράχων (~0.5 m και μεγαλύτερων σε διάμετρο), μας αποκαλύπτουν πολλά για
τους μηχανισμούς μεταφοράς της μάζας. Για τις ραβδώσεις πλαγιάς, ή για τις καταπτώσεις σε μικρή κλίμακα, η στερεοσκοπική κάλυψη από τις εικόνες του HiRISE μπορεί να βοηθήσει
στην διαλεύκανση της φύσεως της τοπογραφίας και της μορφολογίας, πού αποτελούν τα διαγνωστικά εργαλεία αυτών των διεργασιών.
Κορυφογραμμές: Μικρές σε μέγεθος κορυφογραμμές, ορατές μόνο στις εικόνες του HiRISE, ίσως ν’ αποτελούν ενδείξεις αλλαγής της κατεύθυνσης, ή
του ρυθμού κίνησης των κατολισθητικών αποθέσεων, ή άλλων μεγαλύτερων σε μέγεθος χαρακτηριστικών των καταπτώσεων. Ρήγματα - ειδικά μικρά σε μέγεθος - ίσως είναι
ενδείξεις ύπαρξης διαφορών στην ταχύτητα ροής των υλικών, σε τμήματα της κατολίσθησης.
|
|
